Prawo na bawtie.com

w celu usunięcia piętna skazania i umożliwienia pełnej społecznej rehabilitacji skazanego prawo przewiduje instytucję zatarcia skazania. Polega ona na uznaniu skazania za niebyłe i usunięciu wpisu o skazaniu z rejestru skazanych. Od tego momentu skazany ma prawo twierdzić, iż nie był karany. Zatarcie skazania następuje z mocy prawa, na skutek decyzji sądu albo decyzji Prezydenta Państwa korzystającego z prawa łaski. Z mocy prawa (ipso iure) zatarcie skazania anstępuje:
1) wskutek zmiany ustawodawstwa, gdy według nowej ustawy czyn nie jest już zabroniony pod groźbą kary;
2) w wypadku pomyślnego upływu okresu próby, na którą warunkowo zawieszono karę pozbawienia wolności, oraz dodatkowo 6 miesięcy;
3) w wypadku upływu od daty wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary:
(a) okresu 10 lat – w razie skazania na terminową karę pozbawienia wolności, a także karę 25 lat i dożywotniego pozbawienia wolności;
(b) 5 lat – w razie skazania na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności;
(c) roku – w razie odstąpienia od wymierzenia kary, z tym że gdy orzeczono środek karny, zatarcie skazania może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem lub przedawnieniem tego środka.
Zatarcie skazania może także nastąpić na wniosek skazanego, z mocy zarządzenia sądu:
1) Po upływie 5 lat, gdy sprawca skazany na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat przestrzegał w tym okresie porządku prawnego;
2) Po upływie 3 lat, gdy skazanie dotyczyło kary grzywny lub ograniczenia wolności.

Nie budzi wątpliwości sytuacja, gdy sprawca popełnił czyn zabroniony pod groźbą kary, ale przed prawomocnym osądzeniem tego czynu nastąpiła jego depenalizacja (uchylenie karalności). Sprawca nie ponosi w takim przypadku odpowiedzialności za zachowanie, które nie jest zabronione przez obowiązujące prawo, toteż w zależności od etapu postępowania karnego, jeżeli zostało wszczęte, należy je umorzyć lub wydać wyrok uniewinniający.
Inna sytuacja powstaje, gdy czyn przestaje być zabroniony pod groźbą kary po prawomocnym osądzeniu. W takim wypadku – zgodnie z art. 4 § 4 k.k. – skazanie ulega zatarciu z mocy prawa*, tzn. niezwłocznie przerywa się wykonanie kary i usuwa karty karne z rejestru skazanych (jednak wyroki już wykonane, np. uiszczone grzywny, nie podlegają restytucji).
Byłoby jednakże nieuzasadnione, gdyby sprawca, który dopuścił się czynu (karalnego) kryminalnego, podlegał uwolnieniu od odpowiedzialności tylko dlatego, że przypisany mu czyn według nowej ustawy nie jest już występkiem, lecz wykroczeniem. Wykroczenia są również czynami „zabronionymi pod groźbą kary”, stąd też zatarcie skazania, o którym mowa w art. 4 § 4 k.k., dotyczy jedynie pełnej depenalizacji czynu objętego wyrokiem skazującym, nie obejmuje natomiast dekryminalizacji (in. kontrawencjonalizacji), która polega na przekształceniu przestępstwa w wykroczenie.